Cognitieve Gedragstherapie voor:
• zwak zelfbeeld en negativisme
• angst, depressie en fobieën
• relatie- en werkproblemen
• persoonlijkheidsproblemen
• dwang en eetstoornissen
• stress, burnout en CVS
Informatiesite over Narcisme

CCGT

Capita selecta - november 2010

Vijf jaar een relatie. Een vrouw met een man met NPS?

Laatst kwam een vrouw van achter in de dertig voor therapie bij het CCGT. Ze kende vijf jaar een man, zei ze, maar ze begreep niets van zijn reacties en gedrag al die jaren. Ze begon steeds meer aan zichzelf te twijfelen en was de laatste maand twee keer extreem boos geworden, een boosheid die ze nog nooit zo had meegemaakt. Ze vond dat het nu tijd werd om met een psycholoog te gaan praten.

Ze vertelt me verder dat ze vlak bij elkaar wonen. Zij slaapt wel bij hem maar hij nooit bij haar. Zij runt twee huishoudens, die van haar (met haar enige zoon) en die van hem. Haar partner is 6 jaar ouder is zakenman en heeft een eigen bedrijf. Zij werkt zelf 25 uur per week in het onderwijs.

Ze was vorige week zo kwaad geworden, dat ze zijn foto's met andere vrouwen, die ze bij hem had gevonden, op het kantoor van haar partner voor de ogen van zijn medewerkers op tafel had gegooid. Ze zei, hoe is het mogelijk dat ik zo iets kan doen? Wat doe ik allemaal fout met deze man? Waarom reageert hij zo extreem in alle opzichten naar mij toe?

Toen ik dit verhaal had aangehoord heb ik haar de volgende vragen gesteld en kreeg de bijbehorende antwoorden:

Uw zoon, hoe oud is hij?
Hij is 15 jaar en mijn vriend is niet zijn vader. Hij mag mijn zoon niet hij noemt hem Popstar. Hij wil eigenlijk niets van hem weten en doet alsof hij niet bestaat. Als ik ook maar iets over hem vertel luistert hij niet of legt het zo uit dat mijn zoon niet deugt.

Wat vindt u daarvan?
Vreselijk natuurlijk!. Maar ik kan er niets aan doen, mijn zoon is een prima jongen, doet niemand kwaad zit op het VWO en ik begrijp echt niet waarom hij zich zo gedraagt naar hem. Volgens mij moet hij weinig hebben van kinderen. Hij heeft trouwens ook zelf geen eigen kinderen, dat is misschien de oorzaak waarom hij zo doet naar mijn zoon.

Heeft uw partner wel eens iets voor u gedaan?
Nou, nu ik er over nadenkt, nee het gaat altijd om zijn dingen. Als hij met mij kan pronken een enkele keer, dan mag ik met hem mee, maar vaak zegt hij dat op het laatste moment af en heb ik me dan op een leuke avond verheugd en ben erg teleurgesteld.

Heeft u partner wel eens spijt betuigd voor zijn gedrag naar u toe?
Nee, nooit eigenlijk. Volgens mij kan hij dat niet eens. Hij doet het altijd goed dus waarom zal hij spijt moeten betuigen voor iets, terwijl hij het altijd goed doet.

Heeft u uw partner wel eens verdrietig gezien of zien huilen?
Nee, nooit. Ik weet niet of hij dat kan maar ik heb het in die vijf jaar nooit gezien of iets wat erop lijkt.

Heeft u hem wel eens gevraagd om samen iets te gaan doen?
Ja, vaak genoeg maar hij kan haast nooit. Vaak denk ik dan, ik moet me altijd wel bij jou aanpassen maar omgekeerd gebeurt dit nooit. Niet zelfs, als de moeite voor hem echt minimaal is zoals samen uitgaan naar de bioscoop, dansen, concert of wat dan ook. Hij heeft altijd een excuus. Zijn werk gaat voor alles, maar een mens heeft toch ook vrije tijd nodig voor zichzelf? Hij niet kennelijk. En als je dan een heel harem moet onderhouden, zoals ik nu heb ontdekt, dan is het ook vanzelfsprekend dat je geen tijd hebt. Ik vind het allemaal zo vreselijk kwetsend na vijf jaar. Ik doe alles voor hem en krijg niets terug. Nog erger hij gaat vreemd, met weet ik wat voor hoeren, terwijl ik bij hem thuis in bed lig, soms. Vernederend is dat gewoon. Te bedenken dat hij het bed met andere vrouwen deelt en mij zo dus belazert.

Weet u iets van zijn verleden?
Ja. Hij is getrouwd geweest en het huwelijk is op de klippen gelopen na 5 jaar. Zijn ex-vrouw had 2 kinderen uit een eerder huwelijk. Hij schepte daarover op hoe bijzonder die kinderen zijn. Allemaal de universiteit gehaald, prima baan, enzovoorts. Maar laatst noemde hij één ervan asociaal en dat kon ik niet rijmen met die fantastische complimenten over dat studeren en zo. Ik begrijp daar helemaal niets van.

Heeft u weleens gemerkt dat hij u op het ene moment fantastisch vond en het andere moment een vreselijke vrouw?
Oh ja, zo vaak. Soms binnen een week. En dan maakt hij het niet echt goed, ik moet dat altijd doen. Ja, dat is ook zo raar. Als hij boos is dan laat hij ineens niets meer van zich horen alsof hij dood is. Dat is vreselijk. Maakt me bang dat ik hem verlies en als het dan weer goed komt dan zegt hij dat hij tijd nodig had om over dingen na te denken. Dat kan hij alleen als hij niet meer met mij contact heeft, vandaar.

Heeft u hem wel een boos meegemaakt?
Wat heet boos! Hij gaat helemaal uit zijn dak dan. Gewoon hysterisch, onredelijk en roept allerlei dingen die helemaal uit zijn verband zijn gerukt. Volgens mij heeft hij daar geen beheersing over want ik heb het nog nooit zo gezien bij anderen. Die vreselijke hysterische en onbeheerste boosheid.

Heeft u hem wel eens op een leugen betrapt?
Nou, zoals ik al eerder zei, heeft hij kennelijk een heel harem met vrouwen. Maar ook andere dingen zijn me opgevallen, zoals dat hij kan liegen dat het gedrukt staat. Hij vertelt de meest fantastische dingen over zijn moeder. Ik heb haar nog maar een paar keer meegemaakt maar het gaat bij haar alleen maar om uiterlijkheden, status, hoe fantastisch die en die is, en waar ze niet allemaal verstand van heeft zoals muziek en kunst. Maar ze kan nog niet 5 seconden luisteren naar jouw verhaal of dat van anderen. Ik vind haar een bitch en ben kennelijk niet de enige, want twee van haar schoondochters heb ik gesproken en die hebben me iets verteld, daar werd ik echt stil van. Zijn vader is overigens een doetje, volledig onder de plak van haar, zijn moeder. Maar mijn vriend is weg van zijn moeder. Het is de meest fantastische vrouw van de wereld. En probeer, ook geen redelijk, commentaar op haar te hebben want dan wordt hij echt boos. Kom niet aan zijn moeder want dan kom je aan hem zoals ik heb ervaren.

Heb je de indruk dat je partner jouw begrijpt?
Nou, nee eigenlijk, helemaal niet. En invoelen al helemaal niet. Als ik in een bepaalde situatie ben zoals bij hem en hem probeer uit te leggen dat ik graag bij hem wil wonen, dan snapt hij daar niets van. Hij gaat dan alles rationaliseren, zoals: dat het beter is voor onze relatie, dat hij liever vaak alleen is en dat we toch alleen maar ruzie zouden hebben. Laatst heb ik iets verteld over een relatie met een man, voor hem. Hij snapte er niets van en ben maar gestopt met vertellen. Als hij iets over zijn huwelijk verteld is alles fout bij zijn vrouw en mocht zij blij zijn dat hij het vijf jaar bij haar uitgehouden heeft. Ze dronk namelijk, de seks was slecht en ze hadden heel vaak ruzie. M.a.w. het lag meestal aan haar, maar nooit aan hem. Maar als je een relatie heb gehad kan je je toch ook leuke dingen samen herinneren, denk ik dan? Hij niet, alleen maar negatieve dingen. En zeker geen emotionele dingen zoals samen met de kinderen, uitgaan, vakanties, etc. Ik denk soms dat zijn geheugen op dit gebied een defect vertoont of zo. Dat is toch raar want volgens mij mankeert hem niets aan zijn geheugen.

Heeft uw partner wel eens iet verteld in positieve zin over een ander?
Nou even nadenken. Nou nu u het vraagt, zelden of nooit. Maar wel negatieve dingen. Hij kan tekeer gaan over de overheid zoals belasting betalen, ambtenaren die niet werken, het politieke systeem wat niet deugd in Nederland en dat alles in het buitenland veel beter is geregeld. Dat er veel te veel buitenlanders in Nederland zijn en dat het vaak uitschot is, enzovoorts. Hij was een grote fan van Pim Fortuin en nu een fanatieke aanhangers van Geert Wilders. Ik kom zelf uit een rood nest maar stem tegenwoordig D66, maar snap niets van die extreme gedachten van hem. Ik zeg er maar niets over want dan hebben we continue ruzie en dat wil ik niet.

Is het in die vijf jaar de relatie wel eens uit geweest?
Ja, verschillende keren. Vooral als ik iets wil van hem (dat doe ik haast nooit), dan wordt hij boos. Ik voel dan dat hij me zo kan laten vallen, vreselijk is dat. Dan zegt hij wat fout aan mij is en dat het maar beter is dat we elkaar voorlopig niet zien. En dan die stilte daarna zoals ik eerder vertelde, dat doet vreselijk pijn en maakt steeds iets meer kapot van wat ik voor hem voel. Mijn beste vriendin zegt dan dat ik het uit moet maken, maar dat kan ik niet en ben dan blij als de relatie weer verder gaat. Mijn familie, twee broers en drie zussen, vinden mijn vriend fantastisch en snappen niet dat ik zo moeilijk doe. Dat moet toch echt aan mij liggen, zeggen ze, als je niet met zo'n fantastische en charmante man kan omgaan, die het ook nog als ondernemer zo gemaakt heeft, fantastisch toch. Ik denk dan, je zou eens moeten weten hoe hij écht is als jullie het zouden meemaken.

Heb je het gevoel dat jullie weleens dingen echt samen doen?
Als ik er zo over nadenkt, niet eigenlijk. Het is altijd een strijd. Zo, wat hij wil moet gebeuren. En dan ook precies zoals hij het wil. Hij probeert mij dan op alle manieren te overtuigen, of beter, te manipuleren, zodat ik uiteindelijk zijn zin doe. En dat hoeft het eigenlijk ook niet meer voor mij.

Heb je in die vijf jaar wel eens het gevoel gehad dat hij echt van je houdt?
Ja, nu ik dat weet over die andere vrouwen natuurlijk niet. Want als je echt van iemand houdt dan doe je dat niet, toch? Maar daarvoor? Ja, soms. Bijvoorbeeld 's morgens of
's avond in bed als we intiem waren. Alhoewel de seks niet slecht was, moest seks ook wel op zijn manier natuurlijk zoals alles eigenlijk. Ik moest hem bevredigen en omgekeerd was minder van belang als hij maar aan zijn trekken kwam.

Jij zorgt ook voor hem bij hem thuis, toch?
Ja. Eten en schoonmaken zijn de dingen die ik doe voor hem. Hij is er wel blij mee denk ik maar een complimentje of een tegenprestatie daar wacht ik nog steeds op. Eigenlijk vind hij het vanzelfsprekend dat ik dat doe bij hem thuis. Soms zegt hij dat ik het zelf wil! Een sloof ben ik eigenlijk bedenk ik me nu. Dat ik zover ga in een relatie na vijf jaar? Daar schikt een mens toch van. Zeker die vreselijke boosheid die ik de laatste maanden voel naar hem toe daar schrik ik zo van. Niemand begrijpt dat, overigens ook ikzelf niet. Ik wilde vorig jaar bij hem in gaan wonen. Dat is toch heel normaal als man en vrouw. Maar hij heeft dat steeds afgehouden onder het mom: dat dit beter was voor onze relatie. Maar ik snap daar niets van, dat je dat kan zeggen en zegt van me te houden. Overigens meestal zegt hij dat alleen als ik het daarvoor heb gezegd, bedacht ik me van de week ineens. Nu met die andere vrouwen wordt me dat helderder allemaal.

Heb je het gevoel dat je partner goed in zijn vel zit?
Nee, niet eigenlijk. Hij is altijd gespannen. Oorzaak is altijd de zaak of het personeel, enz. In het weekend heeft hij vaak migraine of depressie aanvallen en wil dan niemand zien. Ik zou juist denken dat ik hem dan kan helpen maar, nee hoor, hij wil dan helemaal alleen zijn. Verder zegt hij heel vaak dat hij tien keer harder werkt als ik, dus dat hij automa-
tisch recht heeft op extra privileges van mij naar hem toe, of zo. Heel raar eigenlijk zo'n afweging. Het is zo kwantitatief en rationeel en niet passend in een onvoorwaardelijke liefdesrelatie, toch?

Denk je dat je partner een vader kan zijn voor je zoon?
Nee, niet eigenlijk. Hij heeft altijd aanmerkingen op die jongen. Hij noemt hem Popstar, ik weet niet wat hij daar mee bedoeld, maar ik denk soms dat hij heel jaloers is of zo? Dat is toch raar als een volwassen man van 45 jaar, jaloers te zijn op een jongen van 15 jaar, ik begrijp daar niets van. Mijn zoon wil niets van hem weten. Hij is zelfs bang voor hem. Dat is een vreselijk probleem en ook een reden waarom ik bij u hulp zoek.

Vertelt uw partner wel een iets over anderen?
Ja, maar het is altijd zo raar. Hij verteld over een ondernemer die hij ontmoet en hoe fantastisch die het deed met zijn zaak. Ik zeg dan: maar jij doet het toch ook goed. Maar dan lijkt het of die andere ondernemer het veel beter doet en dat kan ik niet uitstaan. Maar enkele maanden later kraakt hij dezelfde ondernemer af en is het gewoon een grote klootzak. Ik snap daar niets van dat je in zo'n korte tijd iemand zo kan ophemelen en dan is hij ineens niets meer waard. Wat is dat toch?

Bent u weleens op vakantie geweest met uw partner?
Ja, maar we moesten altijd op vakantie gaan waar hij heen wilde. Het moeten hele mooie plekjes zijn en hij wil alleen in dure hotels slapen. Huurt daar dan een grote auto met een open dak en wil dan de hele dag rondrijden, in het pak met zonnebril, kennelijk om te laten zien hoe bijzonder hij is. Als we dan ergens gaan winkelen heeft hij geen geduld om met mij te winkelen en wil dan alleen op een terras zitten.
Musea en zo wil hij wel bezoeken en vertelt dan hoeveel hij van kunst houdt en wat hij er allemaal van weet. Hij heeft drie jaar op een kunstopleiding gezeten, dus hij zal er best veel van afweten, maar het is altijd zo overdreven. Hij zegt steeds dat hij beter in de kunsthandel had kunnen gaan dan was hij nu al binnen geweest en hoefde hij niet meer zo hard te werken.
Overigens we gaan nooit op vakantie met het vliegtuig. Hij heeft vliegangst. En dat terwijl hij nog nooit heeft gevlogen dat begrijp ik niet. Ik heb laatst nog gezegd dat hij daar in Leiden voor in therapie kan gaan, zodat we misschien een keer naar Turkije kunnen gaan voor zo'n all-in vakantie. Maar hij wil niets weten van therapie, als ik daarover begin dan wordt hij panisch. Hij vindt het wel goed dat ik in therapie ga, gelukkig maar.

Vindt u uw partner creatief?
Nou ik denk met kunst en zo, ja.

Heeft hij de laatste vijf jaar wel eens iets gemaakt zoals schilderen, beeld houden, of zo, of andere dingen?
Nee, maar hij kan het wel, denk ik. Ja, hoe weet je dat eigenlijk dat iemand echt creatief is? Dat is toch best wel moeilijk. Ja, ik weet eigenlijk niet zo goed of hij dingen uit zichzelf kan bedenken zoals ergens origineel in zijn. Volgens mij kan hij dingen wel goed regelen en plannen maar of hij nou daarin zo creatief is dat weet ik niet zo goed.

Hoe denk je dat je partner zo geworden is. Zo egoïstisch, negatief en zwart/wit in relaties?
Ja, ik weet dat niet zo goed. Het zal ook wel aan mij liggen denk ik dan, maar ja, zoals met die vrouwen, dan denk ik ook dat is toch niet te geloven! Het kan best zijn dat ik me anders moet opstellen, maar dat vreemd gaan, gaat toch wel heel erg ver. En dan die vreemde houding naar mijn zoon, die is alles voor mij is, laat daar geen misverstand over zijn. Hij zal nooit tussen ons in mogen staan dan kies ik altijd voor mijn zoon, daar kan hij op rekenen.

Wat vinden anderen, naast uw familie van uw partner?
Iedereen loopt weg met hem. Hij is de meest fantastische man die je je kunt voorstellen. Charmant, intelligent, geslaagd zakenman en in veel opzichten is hij te benijden. Vooral mijn zusters zeggen dat. Ik heb gewoon geluk gehad om zo'n man als partner te hebben, zeggen ze. Mijn klagen? Dat is er niet bij en wordt totaal niet begrepen heb ik gemerkt in gesprekken met ook andere vrouwen, precies hetzelfde als bij mijn familie.
Het is uitsluitend een heel goede vriendin die ik in vertrouwen kan nemen over de problemen met mijn relatie.

Wat doet het u, al die antwoorden die u geeft op mijn vragen?
Ja, ik wist al dat het erg was maar gezien mijn antwoorden besef ik pas goed hoe vreselijk slecht mijn relatie is. Wat doe ik verkeerd dat het allemaal zo loopt die vijf jaar? Wat kan ik anders gaan doen om onze relatie beter te laten lopen? Dat wil ik graag weten.

Reactie cognitief gedragstherapeut

Ja, dat antwoord moeten we verder onderzoeken. Maar eigenlijk leiden uw antwoorden op mijn vragen voorlopig tot maar een conclusie: "Uw partner is een man met een extreme narcistische persoonlijkheid".

Ik wil u graag helpen maar het zal er vooral op neerkomen afstand te nemen van uw partner. Hem te vergeten en wel zo snel als mogelijk. Een rouwproces ingaan waarbij u steeds meer zal inzien dat niet u, maar hij het slachtoffer is. Het slachtoffer van een moeder die extreem niet voldaan heeft als "good-enough mother" en wel vanaf de geboorte.

De hersenen van een pasgeborene wegen ongeveer 300 gram, na één jaar 1000 gram en als volwassene zo'n 1500 gram. Dat wil zeggen, wat Sigmund Freud 100 jaar geleden al stelde dat de pasgeborene vijf jaar lang een kwetsbare periode doormaakt.
Dit kan niet alleen tot zogenaamd psychische vervormingen leiden maar ook wel degelijk in de aanmaak van de hersenverbindingen van het jonge kind (zoals we nu weten) en dan met name bij de frontale hersenkwabben, die in veel opzichten een cruciale rol spelen bij de ontwikkeling van de persoonlijkheid.

Dit is voor mensen, met een ontwikkelingsstoornis in de vroege jeugd, een ernstig probleem. De psychische aandoening lijkt hierdoor in zekere mate meer biologisch
(of definitief) bepaald bij hun gedrag, hun denken en vooral hun gevoelservaringen.
Dit bepaalt mede dat personen met onder andere een Borderline- of Narcistische persoonlijkheidstoornis in het geheel niet of uiterst moeilijk te behandelen zijn met psychotherapie. De kern (lees biologisch 'hersentrauma') veroorzaakt in de emotioneel verwaarloosde jeugd, is niet meer te veranderen. En dat terwijl partners van deze personen, ook u met alle begrip, denken dat het foutlopen van hún relatie juist aan hún ligt. Of: "Hoe meer u aan zichzelf gaat twijfelen, zoals u dat júist ook doet na vijf jaar, hoe groter de kans dat uw partner zelf de oorzaak is van de problemen die u in uw relatie ervaart".

Er is dan maar één echte oplossing! Zo snel mogelijk afscheid nemen en nooit meer iets met deze man te maken willen hebben, op welke wijze dan ook. Dit is een lange weg soms. Geeft veel frustraties, pijn en verdriet, maar het is de enige weg die tot genezen of beter tot gezond en gelukkig verder leven kan leiden of anderszins tot verder lijden en ongeluk.

De gezonde gevoelsbasis, die uw partner niet kent, geeft u vreselijke veel pijn, een pijn die uw partner ook niet kan ervaren, maar is gelijk de uiteindelijke overwinnaar als u een paar jaar verder bent en zegt: "Ben ik blij dat ik met die relatie gestopt ben, het heeft voorkomen dat ik langer ongelukkig was en steeds meer aan mezelf was gaan twijfelen en het risico zou lopen overspannen of gestoord te worden."

Conclusie en einde gesprek

Nadat de cliënt haar openhartige antwoorden heeft gegeven blijft ook de cognitief gedragstherapeut wat verbijsterd achter. Omdat hij na een relatie van jaren met zowel een vrouw met een Borderline-probleem als een vrouw met NPS, vragen uit zijn hoofd kan stellen en heel diep beseft dat wat zijn cliënt meemaakt soortgelijk is met wat hijzelf heeft meegemaakt na zoveel jaren. Ook al is er een opmerkelijk verschil in uiterlijke agressie van mannen ten opzichte van vrouwen met een narcistisch probleem zijn de relatiepro-
blemen opvallend vergelijkbaar.

Een tekort aan objectiviteit ligt dan op de loer!

Maar het is, zoals in de verslavingszorg toch ook steeds meer duidelijk wordt bijvoorbeeld, dat je als ervaringsdeskundige een cliënt vaak beter van advies kan dienen. Mede, omdat Carl Rogers zo'n 65 jaar geleden al stelde, dat je echt jezelf moet zijn naar je cliënt toe.
Wat is er meer echt dan die diepe en traumatische ervaringen te hebben gehad en te delen zoals met wat jouw cliënt daarbij heeft ervaren?

Dat is misschien geen wetenschappelijke of evidence-based therapie maar daarom waarschijnlijk toch effectiever en in het belang van de cliënt. En daar gaat het immers om: een cliënt optimaal te helpen om van haar/zijn problemen af te helpen zoals een relatie met iemand met een NPS.

Hierbij bedank ik mijn cliënt hartelijk voor haar openhartige beantwoording van mijn vragen over haar relatie.

* Bron: Piet van der Ploeg - CCGT, Zoetermeer - 25 september - 2010